İyi Huylu Prostat Büyümesi (BPH) Nedir?

Nedir

Prostat, erkeklerde mesanenin hemen altında yer alan, idrar kanalını (üretra) bir yüzük gibi saran ve meni sıvısının bir bölümünü üreten ceviz büyüklüğünde bir bezdir. Yaş ilerledikçe bu bezdeki hücre sayısı artar ve bez büyür. Bu duruma iyi huylu prostat büyümesi ya da tıptaki adıyla benign prostat hiperplazisi (BPH) denir.

"İyi huylu" ifadesi burada önemlidir: BPH bir kanser değildir, kansere dönüşmez ve prostat kanseriyle aynı hastalık değildir. Ancak büyüyen doku idrar kanalını dıştan sıkıştırdığında ve mesanenin idrarı boşaltmak için daha çok çalışması gerektiğinde, günlük yaşamı etkileyen idrar yakınmaları ortaya çıkabilir. Bu yakınmalar tıp dilinde alt üriner sistem belirtileri başlığı altında toplanır. Elli yaşın üzerindeki erkeklerin önemli bir bölümünde prostatta bir miktar büyüme görülür; herkeste yakınmaya yol açmaz.

Neden olur

Prostat büyümesinin arkasındaki temel etkenler yaş ve hormonal değişimlerdir. Erkeklik hormonlarının prostat dokusu üzerindeki uzun yıllara yayılan etkisi, bezin iç bölümünde hücre çoğalmasına yol açar. Yaşlanmayla birlikte bu süreç yavaş ama süreklidir; bu nedenle BPH önlenmesi mümkün olan bir hastalıktan çok, yaşla ilişkili bir değişim olarak tanımlanır.

Yaşın yanında bazı etkenler yakınmaların daha belirgin olmasıyla ilişkilendirilir: birinci derece akrabalarda prostat büyümesi öyküsü, kilo fazlalığı, şeker hastalığı ve metabolik sendrom, hareketsiz yaşam ve sigara. Bu etkenlerin tek başına hastalığı başlattığı söylenemez; ancak genel damar ve metabolizma sağlığının idrar yakınmalarının seyriyle ilişkili olduğu bilinmektedir.

Yakınmaların ortaya çıkışında yalnız bezin büyümesi değil, mesanenin buna verdiği yanıt da rol oynar. İdrar kanalındaki direnç arttıkça mesane kası daha güçlü kasılmaya başlar; zamanla kas duvarı kalınlaşır ve mesane küçük hacimlerde bile sıkışma hissi verecek biçimde aşırı duyarlı hâle gelebilir. Bu nedenle sık idrara çıkma ve ani sıkışma, tıkanıklığın kendisi kadar mesanedeki bu değişimle de ilgilidir; tedavi kararında iki tarafın birlikte değerlendirilmesinin sebebi budur.

Belirtileri

BPH belirtileri iki grupta incelenir. Depolama belirtileri mesanenin idrarı tutma aşamasıyla ilgilidir: sık idrara çıkma, ani ve ertelenemeyen sıkışma hissi ve özellikle gece idrara kalkma (noktüri). Gece bir ya da daha fazla kez uyanmak, çoğu erkeğin hekime başvurmasına yol açan ilk yakınmadır ve uyku düzenini bozarak yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebilir.

Boşaltım belirtileri ise idrarın dışarı atılmasıyla ilgilidir: idrara başlamada gecikme, akımda zayıflama ve incelme, kesik kesik idrar yapma, sonunda damlama ve mesanenin tam boşalmadığı hissi. Zamanla mesane kasının yorulmasıyla idrar yapma daha da güçleşebilir.

Önemli bir nokta: prostatın boyutu ile yakınmaların şiddeti her zaman orantılı değildir. Belirgin biçimde büyümüş bir prostat hiçbir yakınma yaratmayabilirken, daha küçük bir büyüme idrar kanalının sıkışma yerine göre ciddi yakınmalara yol açabilir. Ayrıca aynı belirtiler idrar yolu enfeksiyonu, mesane sorunları, şeker hastalığı ve bazı sinir sistemi hastalıklarında da görülebilir; bu nedenle ayrım hekim değerlendirmesiyle yapılır.

Ne zaman hekime başvurulmalı

Şu durumlarda başvuru geciktirilmemelidir: hiç idrar yapamama veya idrar yapmakta ani güçlük (akut idrar tıkanıklığı acil bir durumdur), idrarda görünür kan, ateş ve titremeyle birlikte idrar yakınmaları, idrar yolu enfeksiyonunun sık tekrarlaması, idrar yaparken yanma ve ağrı, bilinen böbrek hastalığının varlığı ve yakınmaların hızla artması.

Acil olmasa bile, gece uykusunu bölen ya da iş ve sosyal yaşamı kısıtlayan idrar yakınmaları için üroloji değerlendirmesi önerilir. Yakınmaları "yaşın getirdiği doğal bir şey" sayarak yıllarca ertelemek, mesane ve böbrek sağlığını etkileyebilecek durumların geç fark edilmesine yol açabilir.

Tanı ve değerlendirme

Değerlendirme ayrıntılı bir öyküyle başlar; yakınmaların şiddetini ölçmek için standart bir belirti puanlaması kullanılır ve kullanılan diğer ilaçlar sorgulanır. Muayenede parmakla rektal değerlendirme prostatın büyüklüğü ve kıvamı hakkında bilgi verir. İdrar tahlili enfeksiyon ve kan varlığını gösterir; kan testleriyle böbrek işlevleri değerlendirilebilir.

Hekimin uygun görmesi hâlinde PSA kan testi istenebilir. PSA yüksekliği tek başına kanser anlamına gelmez; iyi huylu büyüme, iltihap ve bazı girişimler sonrasında da yükselir. Sonucun yorumu ve ileri inceleme kararı hekime aittir. Ayrıca idrar akım hızı ölçümü ve idrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarının ultrasonla ölçülmesi, tıkanıklığın derecesi hakkında fikir verir.

Tedavi yaklaşımı yakınmaların şiddetine, mesane ve böbrekler üzerindeki etkiye, yaşa ve eşlik eden hastalıklara göre belirlenir. Hafif yakınmalarda yakın izlem yeterli olabilirken diğer durumlarda ilaç tedavisi ya da girişimsel yöntemler gündeme gelir. Hangi yolun uygun olduğuna üroloji uzmanı hastayla birlikte karar verir; herkes için geçerli tek bir seçenek yoktur.

İzlem ve günlük yaşam

Hekim izlemi altındaki kişilerde günlük alışkanlıklara ilişkin bazı genel düzenlemeler yakınmaların yönetiminde yardımcı olur: gün içinde yeterli sıvı almak ama akşam saatlerinde, özellikle yatmadan önceki iki üç saatte sıvıyı azaltmak; kafein ve alkol tüketimini gözden geçirmek; idrar hissi geldiğinde ertelememek ve mesaneyi acele etmeden tam boşaltmak; kabızlıktan kaçınmak ve düzenli fiziksel etkinliği sürdürmek.

Hekime başvurmadan önce birkaç gün boyunca tutulan basit bir idrar günlüğü, değerlendirmeyi kolaylaştırır: gün içinde kaç kez idrara çıkıldığı, gece kaç kez uyanıldığı, alınan sıvı miktarı ve sıkışma yaşanan anlar yazılır. Bu kayıt, yakınmanın gerçekten ne sıklıkta yaşandığını nesnel biçimde gösterir ve izlem sırasında değişimin takibini sağlar.

Soğuk algınlığı ilaçları gibi reçetesiz satılan bazı ürünler idrar yakınmalarını artırabilir; kullanmadan önce eczacınıza danışmanız önerilir. Hekiminizin başlattığı bir tedaviyi yakınmalar azaldı diye kendi kararınızla bırakmayınız. Prostat sağlığıyla ilgili düzenli kontroller, yakınmaların seyrini izlemek ve prostat kanseri gibi farklı durumları ayırt etmek açısından da değerlidir.

Bu sayfa genel sağlık bilgisi amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için hekiminize, ilaç kullanımıyla ilgili sorularınız için eczacınıza başvurunuz.

Sık sorulan sorular

İyi huylu prostat büyümesi kanser midir?

Hayır. BPH iyi huylu bir büyümedir, kanser değildir ve kansere dönüşmez. Belirtileri prostat kanserinin belirtilerine benzeyebildiği için ayrımı hekim değerlendirmesi yapar.

Prostat büyümesi için en iyi ilaç hangisidir?

Herkes için geçerli tek bir seçenek yoktur. Yakınmaların şiddeti, mesane ve böbrek üzerindeki etki, yaş ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilerek tedaviye hekim karar verir; ilaç kullanımıyla ilgili sorularınız için eczacınıza danışabilirsiniz.

Gece idrara kalkmak normal midir?

Gece bir kez uyanmak yaşla birlikte sık görülür. Ancak uykuyu düzenli olarak bölen, iki ve üzeri sayıda gece uyanması değerlendirilmelidir; nedeni yalnız prostat olmayabilir.

Prostat büyümesi kendiliğinden geçer mi?

Yaşa bağlı büyüme geri dönmez, ancak yakınmaların şiddeti zaman içinde değişebilir. Hafif yakınmalarda hekim yakın izlemi tercih edebilir.

Prostatı büyük olan herkes tedavi olmak zorunda mıdır?

Hayır. Karar prostatın boyutuna değil, yakınmaların yaşam kalitesine etkisine ve mesane ile böbrek üzerindeki sonuçlarına göre verilir.

Hangi belirtiler acil kabul edilir?

Hiç idrar yapamama, idrarda görünür kan, ateş ve titremeyle birlikte idrar yakınmaları acil değerlendirme gerektirir.

Aymed İlaç Sanayi, üroloji ve nefroloji alanlarında ruhsatlı beşeri tıbbi ürünler üretmektedir. Bu sayfa tanı veya tedavi önerisi içermez; genel sağlık bilgisi amaçlıdır.